इतिहासको जगमा नयाँ युग निर्माण गर्नुपर्छ : पाण्डव हमाल

रहमुल, लहान २३ असोज । सिरहा जिल्लाका शिक्षा क्षेत्रका अनुभवी व्यक्तित्व, सामाजिक चिन्तक तथा राष्ट्रिय निजी तथा आवासीय विद्यालय एसोसिएसन नेपाल (नेशनल प्याब्सन) का पूर्व केन्द्रीय अध्यक्ष पाण्डव हमाल ठकुरीले परिवर्तन र नयाँपनको नाममा राजनीति गर्ने प्रवृत्तिभन्दा विचार, दृष्टिकोण र कार्यशैलीमा वास्तविक परिवर्तन आवश्यक रहेको सन्देश दिएका छन्।

‘परिवर्तन र नयाँको नाममा राजनीति गर्ने होइन, सोच बदलौँ, कदम बढाऔँ र इतिहासको जगमा नयाँ युग निर्माण गरौँ’ भन्ने उनको विचारले वर्तमान राजनीतिक नेतृत्व, सामाजिक अभियन्ता, युवा पुस्ता तथा परिवर्तनको अपेक्षा राख्ने नागरिकलाई गम्भीर सन्देश दिएको छ। हमालको दृष्टिकोणमा परिवर्तन भनेको विगतलाई अस्वीकार गर्नु वा इतिहास मेटाउनु मात्र होइन। इतिहासले दिएका अनुभव, उपलब्धि, कमजोरी र सिकाइलाई आत्मसात् गर्दै वर्तमानलाई सुधार्नु र भविष्यका लागि नयाँ सम्भावनाको ढोका खोल्नु नै वास्तविक परिवर्तन हो।

इतिहासको सम्मानसँगै नयाँ सोचको आवश्यकता समाज र राष्ट्रको विकासका लागि नयाँ सोच, नयाँ योजना र नयाँ नेतृत्व आवश्यक हुन्छ। तर नयाँपनको खोजी गर्दा विगतका योगदान, अनुभव र उपलब्धिलाई बेवास्ता गर्नु उचित हुँदैन। इतिहासलाई सम्मान गर्दै समयअनुसार सोच र कार्यशैली परिवर्तन गर्न सकिए मात्र दिगो विकासको आधार तयार हुने हमालको विचारको मूल मर्म देखिन्छ। इतिहास कुनै पनि समाजको पहिचान र आधार हो। विगतका अनुभवबाट सिकेर वर्तमानका समस्या समाधान गर्नु र भावी पुस्ताका लागि समुन्नत समाज निर्माण गर्नु सबैको साझा जिम्मेवारी हो।

उनको विचारले परिवर्तनलाई केवल नारामा सीमित नराखी व्यवहार, निर्णय प्रक्रिया, नेतृत्वको कार्यशैली र सामाजिक उत्तरदायित्वमा समेत प्रतिबिम्बित गर्नुपर्ने आवश्यकतालाई उजागर गर्छ। नेपालको राजनीतिक इतिहासमा विभिन्न आन्दोलन, व्यवस्था परिवर्तन र नेतृत्व परिवर्तन भएका छन्। नागरिकले पटक–पटक नयाँ नेतृत्वबाट सुशासन, विकास, रोजगारी, गुणस्तरीय शिक्षा, सर्वसुलभ स्वास्थ्य सेवा र आर्थिक समृद्धिको अपेक्षा गरेका छन्। तर नेतृत्व वा राजनीतिक दलको नाम परिवर्तन हुँदैमा नागरिकका समस्या स्वतः समाधान हुँदैनन्। त्यसका लागि नीति, प्राथमिकता, निर्णय प्रक्रिया र काम गर्ने शैलीमा सुधार आवश्यक हुन्छ।

हमालको विचारलाई समसामयिक सन्दर्भमा हेर्दा, परिवर्तनको मूल्याङ्कन भाषण र नाराबाट भन्दा परिणामबाट गर्नुपर्ने सन्देश प्राप्त हुन्छ। जनताको जीवनमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने योजना, जिम्मेवार नेतृत्व, पारदर्शिता र प्रतिबद्धताको कार्यान्वयन नै परिवर्तनको वास्तविक आधार बन्न सक्छ। शिक्षा कुनै पनि राष्ट्रको दीर्घकालीन विकासको आधार हो। शिक्षा क्षेत्रमा लामो समयदेखि सक्रिय रहँदै आएका हमालको पृष्ठभूमिले पनि ज्ञान, अनुभव र नयाँ पुस्ताको भविष्य निर्माणसँग सम्बन्धित विषयलाई महत्त्वपूर्ण बनाउँछ। सिरहासहित मधेश प्रदेशको समग्र विकासका लागि गुणस्तरीय शिक्षा, सीपमूलक तालिम, उद्यमशीलता, रोजगारीका अवसर र युवाको क्षमताको सदुपयोग आवश्यक छ।

युवालाई केवल परिवर्तनका नारामा सहभागी गराउनु पर्याप्त हुँदैन; उनीहरूलाई निर्णय प्रक्रियामा स्थान, सिर्जनशील काम गर्ने अवसर र आफ्नो क्षमता विकास गर्ने वातावरण पनि उपलब्ध गराउनुपर्छ। नयाँ पुस्ताले विगतबाट सिक्दै आधुनिक प्रविधि, वैज्ञानिक सोच र नवप्रवर्तनलाई आत्मसात् गर्न सके समाजलाई सकारात्मक दिशामा अघि बढाउन सकिन्छ। पुरानो अनुभव र नयाँ पुस्ताको ऊर्जा एकअर्काका प्रतिस्पर्धी नभई विकासका सहयात्री बन्नुपर्छ भन्ने सन्देश पनि उनको विचारसँग जोडिन्छ। नयाँ नेतृत्वको अर्थ अनुहार परिवर्तन मात्र होइन। नेतृत्वले समाजप्रतिको जिम्मेवारी बुझ्ने, नागरिकका समस्या सुन्ने, तथ्य र आवश्यकताका आधारमा योजना बनाउने तथा परिणामका लागि जवाफदेही हुने संस्कार विकास गर्नुपर्छ। राजनीति जनसेवाको माध्यम बन्नुपर्छ।

शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, रोजगारी, पूर्वाधार र सामाजिक न्यायजस्ता विषयमा नागरिकले अनुभूति गर्न सक्ने सुधार ल्याउनु नेतृत्वको प्रमुख दायित्व हो। त्यसैगरी, राजनीतिक प्रतिस्पर्धा व्यक्तिगत आरोप–प्रत्यारोप र विगतको अवमूल्यनमा सीमित हुनु हुँदैन। असल कामको निरन्तरता, कमजोरीको सुधार र नयाँ सम्भावनाको खोजीले मात्रै लोकतान्त्रिक संस्कारलाई बलियो बनाउन सक्छ। हमालले अघि सारेको सन्देशको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष भविष्यप्रतिको स्पष्ट दृष्टिकोण हो। आजको सोचले भोलिको योजना निर्माण गर्छ र आजका निर्णयले भविष्यको समाजको स्वरूप निर्धारण गर्छन्। विकासका योजना तत्कालीन लोकप्रियताका लागि मात्र नभई दीर्घकालीन आवश्यकतालाई ध्यानमा राखेर निर्माण गर्नुपर्छ।

शिक्षा, स्वास्थ्य, वातावरण, कृषि, प्रविधि र रोजगारीमा गरिने लगानीले आगामी पुस्ताको जीवनमा कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने विषयलाई प्राथमिकता दिनु आवश्यक छ। नयाँ सोचसँगै कार्यान्वयन गर्ने क्षमता, योजनासँगै स्पष्ट लक्ष्य र नेतृत्वसँगै उत्तरदायित्व जोडिन सके मात्र परिवर्तनले सार्थकता पाउँछ। पाण्डव हमालको विचारले एउटा महत्त्वपूर्ण प्रश्न उठाउँछ हामीलाई साँच्चिकै नयाँ समाज चाहिएको हो भने के केवल नेतृत्व परिवर्तन पर्याप्त छ, वा हाम्रो सोच, व्यवहार र काम गर्ने तरिका पनि बदलिनुपर्छ? समाज परिवर्तनका लागि राज्य, राजनीतिक दल, शैक्षिक संस्था, नागरिक समाज, सञ्चारमाध्यम र आम नागरिक सबैको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

एकअर्काको योगदानको सम्मान गर्दै कमजोरी सच्याउने र साझा लक्ष्यका लागि सहकार्य गर्ने संस्कार विकास गर्न सके समृद्धिको बाटो फराकिलो बन्न सक्छ। उनको सन्देशलाई सारमा यसरी बुझ्न सकिन्छ—विगतलाई सम्मान गरौँ, वर्तमानका कमजोरी सुधारौँ र भविष्यका लागि नयाँ सम्भावना निर्माण गरौँ। परिवर्तनलाई केवल राजनीतिक नारा नभई नागरिकको जीवनमा देखिने सकारात्मक परिणाम बनाऔँ। ‘बदल्ने सपना लिएर हिँडेको छु, सोच आजको, योजना भोलिको।

नवीन सोच, नयाँ गन्तव्य, नयाँ नेतृत्व र नयाँ आशा’ भन्ने भावले परिवर्तनप्रतिको आकांक्षा, भविष्यप्रतिको दृष्टि र जिम्मेवार नेतृत्वको आवश्यकतालाई अभिव्यक्त गर्छ। अन्ततः इतिहासको जग बलियो बनाएर मात्र भविष्यको भवन निर्माण गर्न सकिन्छ। विगतबाट सिक्ने, वर्तमान सुधार्ने र भावी पुस्ताका लागि समृद्ध समाज निर्माण गर्ने संकल्प नै वास्तविक परिवर्तनको आधार हो।