सिराहा जिल्लाको एतिहासिक पक्ष

विनोद मण्डल, असाेज १३ । करिब १,२२८ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफमा फैलिएको मघेश प्रदेशको सिराहा जिल्लाको बारेमा खोज्दै जाँदा " किम्वदन्ती अनुसार यस ठाँउमा जङ्गल भएको र स्थानीय भाषामा रुखका जरालाई ”शिर” भनिने हुँदा जरै जरा भएको ठाँउलाई ”शिर” (शिरा) भन्दाभन्दै अपभ्रंश भएर ”सिरहा” भएको बुझिन्छ छ । " श्रोत साभार सामाजिक सञ्जाल तत्कालीन नेपाल अधिराज्यको दोश्रो विद्यालयको रूपमा वि.सं. १९७२ (सन् १९५५) मा राणा प्रधानमन्त्री चन्द्रशमशेरले सिरहामा ”चन्द्र मिडिल स्कूल” खोलेका थिए ।

तत्कालीन अवस्था अर्थात् विक्रम सम्वत २०१८ सालमा नेपाल अधिराज्यको ३४ जिल्लाहरूलाई ७५ जिल्लामा बिभाजन गर्दा देखि सिराहा जिल्लाको क्षेत्र पूर्वमा सप्तरी, पक्षिम्मा धनुषा उत्तरमा उदयपुर र दक्षिणमा भारत रहेको छ । नेपालको एक मात्र राजमार्ग महेन्द्र राजमार्गको चोहर्वाबाट करिब १८ कि.मी. दक्षिणको दूरीमा रहेको सिराहाको सदरमुकाम देखि करिब ३ किलोमीटर दक्षिणमा भारतको विहार राज्य पर्दछ । मधेश प्रदेश अन्तर्गत ८ वटा जिल्ला मध्ये सबैभन्दा कम क्षेत्रफल र बढी जनघनत्व भएको जिल्लाको रूपमा सिरहा रहेको छ ।

सिरहाको दक्षिण तर्फ समथर र उत्तरी भेगमा उच्च पाखो जमीन रहेको छ । यहाँका प्रमुख नदी नालाहरूमा कमला, घुर्मी, बलान, मैनावती, खुट्टी, गागन, सर्रे, बतहा, जिवा, आदि रहेका छन । सिराहाका प्रमुख व्यापारिक केन्द्रका रूपमा , माडर, सारस्वर, कल्याणपुर, सुखीपुर, मिर्चैया, गोलबजार, चोहर्वा, धनगडी आदि रहेका छन । सिरहामा प्रतिनिधिसभा सदस्यका लागि ४ निर्वाचन क्षेत्र र प्रदेशसभा सदस्यका लागि ८ निर्वाचन क्षेत्र रहेको छ । संघिय संरचना अनुसार सिरहा जिल्लाको स्थानिय तहहरुको विभाजन साविकका नगर र गा.वि.स. का वडाहरूलाई समेटेर ८ वटा नगरपालीका र ९ वटा गाउँपालिकामा विभाजन गरिएको छ ।