लोकपरम्पराको संरक्षणसँगै दलित महिला र बालिकाको अधिकार सुनिश्चित गर्न राधेश्याम रामको जोड

“संस्कृतितबजीवन्तरहन्छ, जब त्यसले सबैको सम्मान गर्छ र कसैलाईपनिविभेदमाराख्दैन।” लोकसंस्कृतिकोपहिचानझिझिया मिथिला र मधेशकोसांस्कृतिक जीवनमा झिझिया नृत्य तथा गीतकोविशेषस्थान छ। दशैँकोसमयमामहिलाहरू र बालिकाहरू समूहमा भेला भएरझिझियाप्रस्तुतगर्छन्। यसपरम्परामासामूहिकता, आस्था, लय, गीत र स्थानीयपहिचानमिसिएकाहुन्छन्। पुस्तौँदेखिहस्तान्तरणहुँदैआएको यस्तो लोकपरम्परा समुदायको अमूल्यसांस्कृतिकसम्पत्तिहो। यसकोसंरक्षणगर्नु भनेको गीत, नृत्य र भेषभूषा जोगाउनु मात्र होइन; त्यससँग जोडिएको सामुदायिक स्मृति र पहिचानलाई सम्मानगर्नुपनिहो। संरक्षणसँगैसम्मानपनिआवश्यक कुनैपनिसंस्कृतिकोसुन्दरता त्यसमा सहभागी हुने मानिसहरूको गरिमा र स्वतन्त्रतासँगजोडिएकोहुन्छ। झिझियामासहभागीहुने बालिका तथा महिलालाई केवल परम्परा धान्ने पात्रका रूपमाहेर्नुउचितहुँदैन।

उनीहरूसंस्कृतिसिर्जना गर्ने, त्यसलाई निरन्तरता दिने र आफ्नो विचारराख्नसक्नेअधिकारसम्पन्नव्यक्तिहुन्। सहभागीहुनचाहने बालिकालाई सुरक्षित वातावरण, आवश्यक समय, शिक्षा र सम्मान उपलब्ध गराउनु परिवार, समुदाय र स्थानीय संस्थाहरूको साझा जिम्मेवारी हो। दलित बालिकाको सहभागिता र समानता दलितसमुदायकाबालिकातथा महिलाले जातीय विभेद, आर्थिक कठिनाइ, लैङ्गिक असमानता वा सामाजिक पूर्वाग्रहका कारण अवसरबाटवञ्चितहुननपरोस्। सांस्कृतिककार्यक्रममाजात, वर्ग, लिङ्ग वा आर्थिक अवस्थाका आधारमा भेदभाव हुनु संविधान र मानवमर्यादाकोभावनाविपरीत छ। झिझियाकोसमूहमासबै समुदायका बालिका समान रूपमा सहभागी हुन पाउनेवातावरणनिर्माणगर्नुपर्छ। कसैलाईजातकाकारण अलग राख्ने, अपमान गर्ने, कमजोर ठान्ने वा उसको सहभागितालाई कम महत्त्व दिने व्यवहारस्वीकार्यहुनसक्दैन।

परम्पराको नाममा हुने विकृति रोकौँ संस्कृतिको संरक्षण गर्नु र त्यसको नाममा हुने गलत अभ्यासलाई निरन्तरता दिनुफरककुराहुन्। बालिकामाथिदबाबदिने, अपमानजनक टिप्पणी गर्ने, जबर्जस्ती चन्दा माग्ने, असुरक्षित गतिविधिमा लगाउने वा उनीहरूको पढाइ र स्वास्थ्यमा असर पर्ने गरी सहभागी गराउने व्यवहारलाई परम्परा भनेर उचितठहरगर्नमिल्दैन। स्थानीयअगुवा, कलाकार, अभिभावक र आयोजकले बालमैत्री तथासुरक्षितअभ्यासअपनाउनुपर्छ। परम्पराकोमौलिकताजोगाउनेक्रममासमयअनुकूलसुधारगर्नुसंस्कृतिलाई कमजोर बनाउनु होइन, अझजीवन्तबनाउनुहो। महिला अधिकार र बालअधिकारको सवाल महिला र बालिकालाई आफ्नो शरीर, समय, शिक्षा, अभिव्यक्ति र सहभागिताबारे सम्मानजनक निर्णय गर्नपाउनेअधिकार छ। सांस्कृतिकअभ्यासमाउनीहरूको इच्छा र सहमतिमहत्त्वपूर्णहुनुपर्छ। बालिकाकोपढाइछुट्ने, घरेलु जिम्मेवारी असमान रूपमा थोपर्ने वा सार्वजनिक स्थानमा उनीहरू असुरक्षित हुने अवस्था भए समुदायलेत्यसकोसमाधानखोज्नुपर्छ।

विद्यालय, अभिभावकसमूह, स्थानीय सरकार र नागरिक समाजले संयुक्त रूपमा सचेतना, सुरक्षा र समान सहभागिताका कार्यक्रमसञ्चालनगर्नसक्छन्। अबकोबाटो: संरक्षण, समावेशिता र संवाद झिझियालाईआगामीपुस्तासम्मपुर्याउन स्थानीय गीत र भाकाकोअभिलेखीकरण, अनुभवीकलाकारबाटनयाँपुस्तालाईसिकाइ, विद्यालयमासांस्कृतिकपरिचर्चातथा समुदायस्तरीय कार्यक्रमउपयोगीहुनसक्छन्। यस्ताकार्यक्रममादलिततथा सीमान्तकृत समुदायका बालिका र महिलाको नेतृत्वलाई पनि स्थान दिनुपर्छ। आयोजकहरूले सुरक्षित स्थल, सम्मानजनक व्यवहार र सबैका लागि समानपहुँचसुनिश्चितगर्नुपर्छ।

कुनैअभ्यासबारेविवाद भए दोषारोपणभन्दा संवाद,तथ्य र समुदायको सहभागिताबाट समाधान खोज्नु उपयुक्त हुन्छ। निष्कर्ष झिझिया हाम्रो लोकजीवनकोसुन्दरपहिचानहो। यसकोसंरक्षणगर्दा यसको सांस्कृतिक गहिराइलाई सम्मान गर्नुपर्छ, तर जातीय विभेद, लैङ्गिक असमानता र बालअधिकारको उल्लङ्घनलाई संस्कृतिकोआवरणदिनुहुँदैन। सबैबालिका र महिलाले सम्मान, सुरक्षा र समान अवसरसहित संस्कृति मनाउन पाउनु नै सभ्य समाजको चिनारी हो। संस्कृति जोगाउने अभियानलाई सामाजिक न्याय र मानव मर्यादासँग जोड्न सके झिझिया अझ समावेशी, अर्थपूर्ण र जीवन्तबन्नेछ।