सोठियाइन माविको शैक्षिक अवस्था चिन्ताजनक : कमजोर नतिजा, व्यवस्थापन संकट र करोडौं लगानीमाथि प्रश्न

रहमुल, लहान २४ जेठ । सिरहाको श्री म.ज. माध्यमिक विद्यालय, सोठियाइनको पछिल्लो शैक्षिक नतिजाले विद्यालयको समग्र अवस्था र शिक्षाको गुणस्तरमाथि गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ। हालै सार्वजनिक गरिएको नतिजाअनुसार परीक्षामा सहभागी ३८ जना विद्यार्थीमध्ये १६ जना मात्र उत्तीर्ण भएका छन्। यसअनुसार विद्यालयको उत्तीर्ण प्रतिशत करिब ४२ प्रतिशत रहेको देखिन्छ, जुन निकै कमजोर मानिएको छ।

स्थानीय अभिभावक, बुद्धिजीवी तथा सरोकारवालाहरूले यस्तो नतिजाको जिम्मेवारी कसले लिने भन्ने विषयमा बहस सुरु गरेका छन्। शिक्षा शाखाको अनुगमन कमजोर भएको हो कि, विद्यालय प्रशासन र शिक्षकहरूको कार्यसम्पादन प्रभावकारी हुन सकेन? अभिभावकहरूको चासो घटेको हो कि विद्यार्थीहरूमा अध्ययनप्रति पर्याप्त लगनशीलता देखिएन? यस्ता प्रश्नहरू अहिले स्थानीय तहमा व्यापक रूपमा उठ्न थालेका छन्।

शिक्षा क्षेत्रका जानकारहरूका अनुसार गुणस्तरीय शिक्षाका लागि विद्यालय प्रशासन, शिक्षक, अभिभावक, विद्यार्थी तथा स्थानीय सरकार सबै पक्षको समान जिम्मेवारी हुन्छ। कुनै एक पक्षलाई मात्र दोष दिएर समस्याको समाधान निस्कन नसक्ने उनीहरूको भनाइ छ।

यसैबीच, विद्यालयमा विगत १३ वर्षदेखि विद्यालय व्यवस्थापन समिति (एसएमसी) गठन हुन नसक्नु अर्को गम्भीर विषय बनेको छ। विद्यालयको नीति निर्माण, अनुगमन, वित्तीय पारदर्शिता तथा विकास गतिविधिको प्रमुख संयन्त्र मानिने व्यवस्थापन समिति लामो समयसम्म रिक्त रहनु आफैंमा चिन्ताको विषय भएको स्थानीयवासी बताउँछन्।

केही दिनअघि मात्रै राजनीतिक दलहरूको भागबण्डाका आधारमा चार जना सदस्य चयन गरिए पनि हालसम्म समिति पूर्ण रूपमा गठन हुन सकेको छैन। यसले विद्यालयको प्रशासनिक तथा व्यवस्थापकीय कार्यसम्पादन प्रभावित भएको स्थानीयहरूको आरोप छ।

स्थानीय बासिन्दाहरूका अनुसार पुरानो इतिहास बोकेको यो विद्यालयसँग पर्याप्त भौतिक सम्पत्ति भए पनि पछिल्ला वर्षहरूमा विद्यालयको अवस्था क्रमशः कमजोर बन्दै गएको छ। एक समय खचाखच विद्यार्थीले भरिने विद्यालयमा अहिले विद्यार्थी संख्या घट्दो क्रममा रहेको बताइन्छ। अभिभावकहरूले आफ्ना छोराछोरीलाई अन्य विद्यालयमा भर्ना गर्न रुचाउन थालेपछि विद्यालयको अस्तित्व नै चुनौतीमा पर्न थालेको चर्चा भइरहेको छ।

विद्यालयमा अध्ययनरत अधिकांश विद्यार्थी आर्थिक रूपमा कमजोर तथा विपन्न परिवारका रहेको बताइन्छ। यस्तो अवस्थामा कमजोर शैक्षिक नतिजाले गरीब तथा पिछडिएका समुदायका बालबालिकाको भविष्य थप जोखिममा पर्ने चिन्ता स्थानीयवासीहरूले व्यक्त गरेका छन्।

स्थानीय सरकार गठन भएपछि शिक्षा क्षेत्रमा ठूलो मात्रामा बजेट लगानी भए पनि त्यसको प्रतिफल अपेक्षाअनुसार देखिन नसकेको आरोपसमेत उठेको छ। प्राप्त जानकारीअनुसार विगत केही वर्षमा पालिकाभरि करिब ७० लाख रुपैयाँभन्दा बढी बजेट विद्यालय क्षेत्रमा खर्च भएको देखिन्छ। तर शैक्षिक गुणस्तर, विद्यार्थी संख्या र परीक्षाफलमा उल्लेखनीय सुधार नदेखिएको भन्दै स्थानीयहरूले खर्चको प्रभावकारिता तथा पारदर्शितामाथि प्रश्न उठाएका छन्।

कतिपय स्थानीयवासीले शिक्षकहरूको मनोबल कमजोर बनाउने वातावरण, राजनीतिक हस्तक्षेप, प्रभावकारी अनुगमनको अभाव तथा बजेट कार्यान्वयनमा देखिएको कमजोरीले सरकारी विद्यालयहरूको अवस्था खस्किएको दाबी गरेका छन्। यद्यपि यी आरोपहरूको निष्पक्ष छानबिन र तथ्यगत मूल्याङ्कन आवश्यक रहेको सरोकारवालाहरू बताउँछन्।

स्थलगत रूपमा गरिएको छलफलका क्रममा स्थानीय बुद्धिजीवीहरूले अब पनि अभिभावक, नागरिक समाज, जनप्रतिनिधि र सम्बन्धित निकाय गम्भीर नबन्ने हो भने शिक्षा क्षेत्र थप संकटमा पर्न सक्ने चेतावनी दिएका छन्। उनीहरूको भनाइमा दोषारोपणभन्दा पनि समस्याको वास्तविक कारण पहिचान, जिम्मेवार निकायको जवाफदेहिता सुनिश्चितता तथा दीर्घकालीन समाधानको खोजी आजको प्रमुख आवश्यकता हो। सोठियाइनका अभिभावक, शिक्षक, जनप्रतिनिधि, शिक्षा शाखा तथा अन्य सरोकारवालाहरूबीच खुला र गम्भीर छलफलमार्फत विद्यालय सुधारका ठोस योजना अघि बढाउनुपर्ने आवश्यकता औंल्याइएको छ।

स्थानीयवासीहरू विद्यालयको वास्तविक अवस्था, बजेट खर्चको प्रभावकारिता, व्यवस्थापन समितिको गठन प्रक्रिया तथा शैक्षिक गुणस्तर सुधारका विषयमा सम्बन्धित निकायबाट स्पष्ट जवाफ र ठोस कार्ययोजनाको अपेक्षा गरिरहेका छन्।